La Via leitosa e lo sistèma solar   Qu’aperam univèrs l’ensemble de tot çò qui existish. 13,7 miliards d’annadas a, que veng un gran expandiment, lo Big Bang. L’univèrs qu’ei enqüèra tot petit, petit, e qu’ei ua « garbura » hèra densa e hèra cauta. Puish, l’univèrs que vad mei gran e mensh caut. Atòmes…

Lire la suite

Rossinholet L’arraton que sap un conte… lo conte deu rossinholet. http://arraton.fr/arraton.fr/wp-content/uploads/2020/11/Rossinholet.mp3       Aqueth brave rossinholet qu’aima lo sorelh. Que hè calor. E coma l’a aprés dab lo son pair, que canta. Qu’ei apitat* sus un pè de vit* e que canta a plen de cap*. L’escur* qu’arriba, puish la nueit. Lo rossinhòu que…

Lire la suite

Istòria Darrèras guèrras de religion   Lo rei de França Enric IV, lo noste Enric per tots los Gascons, que balhè las suas tèrras a la corona de França en 1607, sauv las tèrras on èra sobiran. Qu’estó assassinat a París lo 14 de mai de 1610. Lo son hilh Loís qui avèva sonque ueit…

Lire la suite

SCIÉNCIAS L’atòme, qu’es aquò ?   L’atòme qu’ei la mei petita partida d’un còs, qu’ei a díser d’un gas, d’un liquide o d’un solide. Un Grèc, Democrites, qu’avèva imaginat de copar un irange en dus, puish en dus, puish en dus… dinc a arribar a un tròç que ne podèva pas mei copar, e que…

Lire la suite

L’ors   Las de chucar sons urps*, l’ors voló minjar mèu* ; A l’estanga*, l’abelha empleguè tot son hèu*. L’ors ne serà malaut, b’ac sap, mes la hartèra* Eth voló.                 De taus gents be’n coneishi jo hèra…           hi hi hi… Loiset de…

Lire la suite

Cançons Cacaracà http://arraton.fr/arraton.fr/wp-content/uploads/2020/10/Cacaraca_Piste_16.mp3 – Cacaracà ! – Qu’as tu polet ? – Fred au pè. – Çai te cauhar ! – Non gausi pas… – Que m’as panat ? – Un sac de blat. – On l’as portat ? – Au marcat. – Quant n’as tirat ? – Cent escuts. – Sauta cocut !  …

Lire la suite

Istòria Rei de Navarra e de França   Enric e Margalida de Navarra qu’avèvan ua hilha, Joana, qui’us succedí. Joana, vaduda* lo 16 de noveme de 1528, qu’estó neurida* a la cort de França. En 1541, a 12 ans, lo rei Francés 1èr l’obliguè a’s maridar dab lo Duc de Clèves, mes lo maridatge qu’estó…

Lire la suite

SCIÉNCIAS Viatjar dens l’espaci   Tà viatjar sus Tèrra, que prenguem un veïcule, que botam carburant. Quan ne n’i a pas mei, que nos arrestam en ua pompa d’essença, lo plen e haut !   Per exemple, en Australia, los camions que deven rotlar longtemps sense tornar prénguer gasòli. Qu’ajustan sèrvas* pertot (en jaune sus…

Lire la suite

NATURA Shiulet Que pòts fabricar un shiulet dab l’òs d’un fruit (abricòt, ceresa, pershec, prua). Pren l’òs e freta’u sus ua pèira tà l’obrir sus un costat. Tira l’amètla* se n’ei pas boharòc* dab ua estaca* o un clau. Boha suu hiu deu horat. Aqueths shiulets que’us hèn parièr dab los copets deus aglands. Alavetz…

Lire la suite

Istòria Las guèrras de religion   Lo rei de França, Francés 1èr (1494-1547), que tolerava las ideas navèras. Los protestants, ahardits*, que demandèn drets navèths, alavetz trobles comencèn un drin pertot. Lo protestantisme que tocava sustot letraherits*, nòbles e borgés. Lo rei seguent, Enric II, que’s morí en 1559. Catolics e protestants que’s pelegèn tà…

Lire la suite