Natura
Los aigats (8-9 ans)
NATURA Los aigats Quan plau, la pluja qu’alimenta las jaças freaticas; atau, lo sòu qu’a resèrvas d’aiga tà las temporadas secas. Totun, quan son tròp pleadas, l’aiga ne pòt pas mes entrar e que pòt provocar un aigat. Qu’ei com quan hicas ua esponja seca hens aiga. Tot prumèr, l’esponja se plea d’aiga puish…
Los crits de las bèstias (5-7 ans)
NATURA Los crits de las bèstias Quines son los crits de las bèstias? Los saps reconéisher? Coma se disen aqueths crits en gascon? en francés? Lo guit que carraca, que cancana,La cloca que cloqueja,Lo poric que piula,Lo polòi que glosseja, o que gorruta,La garia qu’a hèit l’ueu que canta,L’auca que cacareja,La tortora, lo colom que coroqueja……
Los tèrratrems (8-9 ans)
NATURA Los tèrratrems Las placas tectonicas que’s tuman. Quan la possada ei tròp hòrta, las ròcas que s’aclapan tot d’un còp en crear un tèrratrem. Qu’ei com quan hès tumar duas biscueitas sus la taula. Au cap d’ua pausa, que s’esglahan totas duas en mantuns tròces. Cada dia, que i a mei d’un tèrratrem pertot…
Lo lengatge de las bèstias (5-7 ans)
NATURA Lo lengatge de las bèstias Tots los animaus que comunican, cadun a la sua faiçon: las abelhas en dançar, los ausèths o las balenas en cantar… Que pòden emplegar crits, bronziments, aulors (que son substàncias quimicas qu’aperam feromònas), lutz coma hè la lutz de boèr, senhaus electrics coma hèn daubuns peishs. Per exemple, la…
Las dunas (8-9 ans)
NATURA Las dunas La mar que pòrta sable sus la plaja. Puish, lo vent que’u s’empòrta de cap a las tèrras. Quan encontra un obstacle com bruishons ou arbes, lo sable que s’apièla au pè. La pièla de sable que vad de mès en mès grana dinc a formar ua duna o ròca com disen los…
Los glacèrs (8-9 ans)
NATURA Los glacèrs Quan hè hred, la nèu qui s’apièla au som de las montanhas que’s transfòrma en glaç. Com pesa hèra, lo glaç que devara a tot doç de la montanha en curar las vaths. Lo glacèr qu’avança cada dias de quauques centimètres. Lo glacèr que pòt vàder mès gran o mès petit.…
L’eslit (8-9 ans)
NATURA Climatologia: l’eslit Qu’ei lo pès de la nèu qui provòca l’eslit de nèu, dita tanben la nevèra. Quan nèva sus ua nèu dura, la nèu fresca que pòt eslissar tota sola. Que pòt tanben partir se ua ròca cad sus la nèu, o se i marcha dessús ua bèstia o un esquiaire. L’eslit qu’a…
Lo corbaish (10-12 ans)
NATURA Lo corbaish Lo corbaish qu’a plumas negras. Que minja de tot: granas, fruta, insèctes, graulhas, sèrps, carnús. Que’s tròban suu bòrd deus camins tà minjar bèstias esglaishadas per las autos. Que’s tròban tanben dens las descargas de lordèras tà minjar tot çò que pòden trobar. Lo corbaish qu’ei drin panaire. Que s’estuja dens lo…
La puç (8-9 ans)
NATURA La puç La puç qu’ei ua bestiòta de sonque 2,5 millimètres qui’s desplaça sonque en sautar. Que’s neureish de la sang deus umans e de las bèstias en nhacar la pèth. Un nhac de puç qu’ei dolorós. Alentorn de la nhacadura, la pèth que vad roja e que balha l’enveja de gratà’s. A còps,…
Lo cocut (8-9 ans)
NATURA Lo cocut Co co, co co, ce hè lo cocut. Lo cocut qu’ei un ausèth migrator qui minja arrucas. Qu’ei de la talha d’ua tortora (33 cm). Que passa l’ivèrn en Africa e qu’arriba a noste a la fin deu mes de març. En abriu, lo cocut canta mòrt o viu, ce ditz l’arreproèr. Au…