La jaça freatica
La jaça freatica qu’ei ua jaça d’aiga devath la tèrra.
La ploja qu'alimenta la jaça.
Quan plau, l’aiga que cor peus arriulets, peus arrius e peus fluvis de cap a la mar. Mes ua partida de l’aiga ne cor pas e que s’infiltra dens lo sòu. Aquera aiga infiltrada que permet de hèr béver las plantas.
L’aiga qui n’ei pas bevuda que devara dens la tèrra dinc a trobar argèla o ua ròca que non pòt pas traversar. Alavetz, que s’acumula tà hèr ua jaça freatica.
La jaça freatica n’ei pas un lagòt sosterran mes ua mesclanha de sable e d’aiga. Qu’ei com quan pleas un miei herrat de sable e que’u pleas d’aiga. Que vederàs que lo sable ei gohat e l’aiga qu’a desapareishut. Se’n tiras un punhat de sable gohat, l’aiga que plearà lo trauc. Ua jaça freatica qu’ei atau.
Quan las jaças freaticas son tròp pleas, que pojan e que pòden provocar aigats.
L’argèla o la ròca que permeten la formacion de la jaça freatica, mes que pòden deishar passar un drin d’aiga qui, dab lo temps, hè ua auta jaça mei pregonda. A còps, l’aiga d’aqueras jaças pregondas qu’i demora mei de 10 000 ans.
Quan plau, la jaça freatica que’s plea. L’estiu, quan los sòus son eishucs, que’s vueita pr’amor qu’alimenta las plantas, los putz, e que serveish a diferents causas com adaigar los camps, balhar aiga bevedera au robinet. Mes ne’n cau pas tirar tròp tà non pas que la jaça se vueite.
La qualitat de la jaça freatica qu’ei fragila pr’amor l’aiga que dissòlv tot çò qu’encontra : la pollucion o la sau quan ei au ras de la mar.
Vocabulari
adaigar: irriguer
aiga bevedera: eau potable
aigat: inondation
argèla: argile
córrer: couler
eishuc: sec
gohar: tremper
herrat: seau
jaça: nappe ; jaça freatica: nappe phréatique
pojar: remonter