2- Vènus, lo planeta que lugarneja
Conéisher los planetas deu sistèma solar: quate de ròcas (que disem planetas tellurics), dus de gas, dus de glaç.
Episòdi 2: Vènus
Vènus qu’ei lo dusau planeta mès pròche deu Sorelh, juste après Mercuri. Lo son nom que veng de la divessa romana de la beutat (Vènus). En Gasconha que l’aperam Lugran (Lutz grana) pr’amor que lugarneja mès hòrt que las estelas. Qu’ei tanben lo prumèr astre que vesem la nueit, daubuns que l’apèra l’estela deu pastor o l’estela deu maitin (mes n’ei pas ua estela).
Qu’ei un pauc mens petita que la Tèrra e qu’ei, coma la Tèrra, dab un nucli, un mantòl, ua crosta. A la Tèrra, que’u cau 365 jorns tà virar au torn deu Sorelh e a Vènus 224 jorns, donc que va mès viste que lo planeta noste. En cambi, la Tèrra que vira sus era medisha en 1 jorn, Vènus que vira en 243 jorns, donc qu’ei hèra, hèra lenta. Sustot, no vira pas deu medish costat que la Tèrra: sus Vènus, lo Sorelh naish au darrèr e cai au davant!
Que hè calor sus Vènus: 460°C. Pr’amor de la calor, l’aiga (H2O) de las mars que s’evaporèc. L’idrogèn (H) que partiscoc dens l’espaci, l’oxigèn (O) que cajóc sus la susfàcia deu planeta. Puish lo CO2 (gas carbonic) que comencèc a s’evaporar. Adara l’atmosfèra de Vènus qu’ei a 97% deu dioxid de carbòni. Çò de mès qu’ei de l'acid sulfuric en gas; que rebat hòrt la lutz e atau que balha lo son gran lutzèr.
De quan en quan, Vènus que passa enter la Tèrra e lo Sorelh. Lo còp que veng que serà lo 11 de deceme de 2117.
Vocabulari
au darrèr: à l’ouest
au davant: à l’est
en gas: sous forme de gaz
lugarnejar, lusir: briller
lugran : astre, plus spécialement Vénus
lutzèr: brillance
rebàter: réfléchir (la lumière)