Mars, lo planeta roi
Conéisher los planetas deu sistèma solar: quate de ròcas (que disem planetas tellurics), dus de gas, dus de glaç.
Episòdi 4: Mars
diferéncia de talha enter la Tèrra (a esquèrra) e Mars (a dreta)
Mars (o Mart) qu'ei lo quatau planeta mès pròche deu Sorelh, après Mercuri, Vènus e Tèrra. Qu'ei un planeta telluric. Qu'ei nau còps mens massiu que la Tèrra, pr'amor n'i avèva pas tròp de solides dens aqueth parçan de l'espaci pendent la sua formacion.
Un dia que dura 24 òras e 36 minutas, quasi coma sus Tèrra. Mes lo son aire qu'ei compausat a 96 % de gas carbonic (CO₂), n'i podem pas víver. A còps, que i a granas tempèstas a la sua susfàcia qui empòrtan poscas ricas d'oxid de hèr. Aqueras poscas que balhan ua color roja a la sua atmosfèra, alavetz, que l'aperam "lo planeta roi".
Grans volcans qu'existissen sus Mars pr'amor la lava s'ei apielada au medish endret pendent longs periòdes (n'i a pas placas tectonicas que bolegan). Que's tròba atau lo volcan mès larg deu Sistèma solar, dab un diamètre de 1 600 km: que s'agís d'Alba Patera. Tot parièr, que s'i tròba la montanha mès hauta deu Sistèma solar: Olympus Mons, dab 25 000 m d'altitud.
Que i a aiga sus Mars dens las calòtas glaciàrias deus pòles. Que pensam qu'aiga liquida circulava a la sua susfàcia, 4 miliards d'annadas a.
La prumèra mission escaduda cap a Mars, Mariner 4, qu'estoc lançada per la NASA lo 28 de noveme de 1964. Que passèc a haut o baish 10 000 km de Mars, e que permetoc d'obténguer 22 fotografias. Desempuish, que i avoc d'autas missions dab experiéncias scientificas mes l'òme n'a jamès pausat lo pè suu son sòu.
Vocabulari
lava: lave (d'un volcan)