Uranus
Conéisher los planetas deu sistèma solar: quate de ròcas (que disem planetas tellurics), dus de gas, dus de glaç.
Episòdi 7: Uranus
Uranus qu'ei lo planeta setau a partir deu Sorelh, après Mercuri, Vènus, Tèrra, Mars, Jupitèr e Saturne. Qu'ei lo nom roman deu diu deu Cèu. Que la descobrim en 1781 mercés a un telescòpi. Abans que pensàvam qu’èra ua estela.
Qu’ei ua bòla de gas blu-verd. Au centre, lo son nuclèu qu’ei hèit de liquides cauts. Que la classam dens los planetas de glaç pr’amor la sua atmosfèra qu’ei compausada d’aiga torrada, d’amoniac e de metan. De mès, l’atmosfèra qu’ei tan densa que l’amoniac ei premut en pèiras preciosas, atau las nublas d’amoniac que serén coma ua ploja de diamants. La temperatura mejana a la sua susfàcia qu'ei -216°C. Hèra fred! La temperatura mès freda possibla qu'ei -273°C.
Uranus que hè 4 còps la talha de la Tèrra. Coma Uranus ei luenh deu Sorelh, que’u cau 84 annadas tà hèr un torn sancèr. Que vira tanben sus eth medish mès viste que la Tèrra: ua jornada que dura 17 òras. De mès, coma Vènus, no vira pas deu medish costat que la Tèrra: lo Sorelh que naish au darrèr e que cai au davant! De mès, que pensam qu’un objècte gran coma un planeta hasoc caplhevar Uranus au començament de la sua formacion. Alavetz, que vira com ua gaudufla en fin de corsa. Atau, au pòle nòrd d'Uranus, l’escur de l'ivèrn que dura 20 ans e la lutz solara de l’estiu que dura tanben 20 ans.
S’i vòs anar, que’t calerà viatjar 9 ans.
Vocabulari
caplhevar: basculer
escur: obscurité
gaudufla: toupie
nuclèu: noyau
premut en (du vèrbe prémer): compressé sous forme de